37. Usül edinmemişe şehri ve şehirliyi anlatmak neye değer?

Usül edinmişe itimat edilir. Çünkü ilkeyi bilir. Fakat bizim şehirlerimiz de şehirlilerimiz de ülkeyi budamaktadır. İstinad ettiklerine bakıyorlar mı acaba? Gerçi umdesizden medet umanın senedinden ne haberi olsun ki!

Yunus Koca diyor Kur’anca: İlim falan talimi filan talimi yapmak mıdır ey gafil, ilim hem zatı hem ilmi bilmektir. İlmin kendisini bilen zatını da bilir. Falan ilkeyi bilmek ile “ilke bilmek” de bu meyandadır. İlkeleri olanlar, ilkeleri bilenler, ilkeler edinenler “kendini ve kendiyi bilmek” mertebesine arzedildikte ya takrir ya taklit ya tevhid makamında teşhis edileceklerdir. İlkesi olan ve ilkeleri bilen bütün şehri doldursa yetmez. Hatta felaket her an kapının ardındadır o durumda. Tenbih: İlke edindikte şehir şehir kalacak iyi bellene. Tevfikli beyan edince şöyledir ahval:

– ilkeleri olanlar – mukarrir – irtikap

– ilkeleri bilenler – mukallit – iktibas

– ilkeler edinenler – muvahhid – iktisab

Tatbiki elinizden gelmeyen ve gelmemiş bir alandan ilminiz olması veya ilkeniz olması o ilke ya da ilmin değerinin size ve sizden nüfuz edeceğine ettiğine ispat sayılamaz. Bi’l-hassa gün gelir hiçbir hisseniz bulunmadığını belli edersiniz. Foyanız meydana çıkar. Fakat herhangisinden bir tane mesleğe dair uzmanlığınız, sizin, diğer alanlardan bir ilkeyi ve ilmi kesbinizin ispatına delil sayılması için kafi gelir. Çünkü bir meslek erbabından birisinizdir ki; mekan, hareket, zaman, hal, iyelik, izafet, fail, münfail, cevher, nicelik, nitelik mefhumelerine vakıfsınızdır. Buna usül ehliyetine ermek denir.

Alim, amir ve tacir “saydıklarımızın” bizi şehre mi erdirdiklerine yoksa zehir mi yedirdiklerine getireceğim sözü. Şu kadar özet dersi buraya zabtetmekten muradım söze zemin açmak idi. O zevatın yaptıkları bir iş var tabi. Tedrisat, tedbirat, irtikap üzere işlemekte görürüz onları. Zarfları budur. Fakat gerçekte ve esasen hesap-kitap görmektir tutmaktır yaptıkları. Mazrufları da budur. Zarf ile mazruf arasında mutabaka kesbedilmiş midir peki?!..

Bir hoca mıdır mesela alimimiz? Talebeleri var, dersliği var, kitabı defteri var ki hoca olsa gerek diyeceğiz. Ancak hoca dediğin yaptığı işte o işi öğretecek kadar bilen uzman kişidir. Öyle olmamasına rağmen “zahirine istinaden” ona müracaat etseniz bile talimine devam için “vukufuna itimaden” karineler lazım gelir. Hirfeti yok ama uzman demek abestir ki uzman değilse bir sanatta kişioğlu o kişi ne hocadır ne alim. Maalesef hürmet bekliyor ve buluyorlar. Sonra ne oluyor?

Bir alim… mekan ve hal/mahal nedir bilse; şimdiyecek cami müştemilatına ve meşrutasına emek verdiyse en azından “bir dine iki başka ibadethane olmaz” dedikten sonra bir badireyi atlatmak, bir murada ermek adına  “simgesel kalacaksa olur” diyemezdi. Bi’l-akis numunesi Hayrettin Karaman.

İlmen cahilin, siyasen hazilin, cellen rezilin suretine, zahirine müsteniden önlerinde dizimizi kırar, boynumuzu eğer ve elimizi bağlarsak işin sonu ahmağın can vermesine benzeyecektir de haberimiz olmaz.

Sözü uzatıp anlaşılanı karıştırmak hatası işlemeyeyim. Amirden, tacirden bahsetmeye şu kadarı yetsin: Zamanı ve hareketi amed kuvvetinde idrak edememiş biri olarak hangi ilkeyi yerine getireceğini vaad ederse etsin bir amir, maiyetini “hangi işe bakacağını bilemez” duruma düşürür. Mesela milli eğitim idaremiz böyledir.

Tacire gelince… iyelik ve izafet tenfiz kuvvetinde şahsına kalbolmadıysa onda, hevesince davranmasına hayret etmemeli onun. Kah “ağlamayana meme satar” kah “ağlayana kulak asmaz”. Kah almadığını satar kah almayanı borçlandırır.

Dersin sonu: İsimler ya doğrudan zata intikal ettirir zihinleri ya belli bir sıfatı (hali, keyfiyeti,…) havi-hamil zata yahut belli bir fiilin-amelin failine, amiline. Fakat zatın, vasfın, fiilin senetleri sadece zahirden ibaret ise ve amedi berhava ise bugünkü günümüzdeki gibi ismin ve intikalin niye kıymeti olsun!?

İşte şehre has kavramlara… alim, amir, tacir gibi mesela sadece şehre has kavramlara intikal güçlüğü içinde boğulduğumuz için şehri ve şehirliyi anlatmak, boşu doldurmaz doluyu taşırmaz bir iştir.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s