47. Beykoz’un merkezi neresi?

Diğer ilçelere ulaşım kavşağı ve aynı sıra en pahalı ticari yapılaşma yeri olan Kavacık mı? Kaymakam ikametgahı takdir edilen Onçeşmeler Meydanı mı? Kuzeyinde Çayır ve güneyinde ise Pazar Yeri olan toplaşma/panayır yeri Terazi Başı mı? Yoksa hükümet dairelerinin açıldığı Gümüşsuyu mu?

Bu soruşturma, birkaç “merkez sebebi” vasfın muayeneye alınmaya değer bulunmasına dayanan sorulardan ibarettir, görüleceği üzere. Peki hangi vasfa göre İstanbul’un Merkezi’ni tayin edeceğiz?

Ulaşım vasıtalarının ve biçimlerinin dayattığı imar manzarası, bir şehrin merkezinin neresi olmaya namzet bellenmesine tesir ediyorsa, bu, otomobil dolayımındadır. Otomobilin (otomobil + tramvay + otobüs) dayattığı hem “yol icapları” hem “kullanım icapları” bir mahalli “indirme bindirme” yeri olarak öne çıkarınca orası oluyor “merkez”. Neden şurası değil de burası başat bir “indirme bindirme yeri” kılınıyor, hasbe’l-kader mi? Elbette hayır. Yol çizgisi ile nüfus kesafeti ve bir de (ki çok çok zayıf bir etkiyle de olsa) coğrafyanın uygunluğu mürekkeben bir noktayı terminal kılıkılıveriyor. Bir noktanın merkez ittihaz edilmesine yetişir keyfiyet midir bunlar!.. Ya da hâlâ bu keyfiyetler müessiriyetini koruyorlar mı, yakın gelecekte de koruyacak gibi midirler!..

Nüfus… ikamet yahut resmi muamele dolayısıyla o yere yığılıyor diye ya da alım-satım buluşması yüzünden toplanıyor diye orası merkez kuvveti edinmiş olmuyor aslında. Nüfusu oraya taşıyan etki gerçekte “yolun oraya çizilmesi” veya yolu oraya çizdiren “işin oraya kondurulması”dır.

Coğrafya… yani akla uyarak bir arazinin içerdiği mümkünlere tabi olmanın sonucunda o arazi merkez hüviyeti ediniyor demek de şarttır. Şart mıdır gerçekten? Hava ulaşım araçlarının meydanları şehrin merkezi olabilememiştir ama. Yahut deniz ulaşım araçlarının meydanları da öyle. Bir liman dolayısıyla orada bir şehir iskanı doğabilir ama o liman o şehrin merkezi olabilemeyecektir. Coğrafya, esasen insan toplaşmasının gerektirdiği kolaylıklar dolayısıyla uygun nitelikleriyle kendini belli eder de orası ya ikametin ya meşguliyetin mimlendiği yer olarak tercih edilir. Bunun istisnaları da yok değildir. İstisna mıdır mutad mıdır… işbu kaideye rabten izah ettiğimiz bir muayenedir. Yoksa akla ziyan kararlarla dere yatakları ikamete açılmaktadır, ovalara fabrikalar kurulmaktadır zaten, hem de son zamanların örnekleri bu ziyankarlığın istisnadan mutada geçtiğini göstermektedir. Fakat merkezin doğmasında coğrafya ilkesi, kuvvetinden bir şey kaybetmeyecektir. Coğrafya “yol kararlarına” da etki eder kezalik.

Zevkler var bir de. Akla ziyan kararları zevk saikine dahil etmeyerek merkezin rahmından biri olarak ayırıyorum zevki. Beşiktaş-Kabataş arasının bir merkez oluşu bu sayededir mesela. Topkapı Sarayı’nın kondurulduğu yer dolayısıyla oluşan merkezi de öyle.

Coğrafya, nüfus, yol, meydan, iş, ikamet, ulaşım, zevk. Bunlara ilave olarak ibadet, eğitim, güvenlik gibi saikleri ve hatta idare saikini önermeye dahil etmeye zorlamayalım. Zira kalanlar “ikamet” unsurunun talikatındandırlar.

Ez-cümle, gide vara geldik ki, “merkez neresidir” sorusu sırf modernitenin dayatmasıdır. Tahlilin ortaya çıkardığı unsurların kalabalıklığına aldanıp da “bir merkez, birden çok (kompleksif, paradoksal) sebeplere mebnidir” demek hatasından korunmalıdır da. Bilginin, insanın, malın, işin iletişimi ve ulaşımı kolaylaştı diye ve mekandan bağımsız niteliklerinin öne çıkması etkisiyle bile “merkez neresidir sorusu abestir” demek hatasına da düşmeyelim.

Beykoz’un merkezi insandır ve insanın amaçlarıdır. Bir imkan olan amaç ve diğer doğal amaçlar dolayımında Beykoz’un merkezini konuşmaya başlamalıyız. Beykoz yahut diğer… yani şehir; “garezden” doğan katliamdan ve “taklitçilik” bahtsızlığından korunmazsa, insan, heves ile tamah merkezinde perişan edilecektir maalesef. Garez mi, Taklitçilik mi, Heves-Tamah mı ne?! Medeniyetçilik, Batıcılık, Hayvanilik, Muhafazakarlık, Güç İspatçılığı.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s